ԴԵՂԻՆ(ՏԷՂԷՆ)

Տէղէն, վը^էսկէ, շէգ^յ․ արևի, հասունության, ոսկեղենության և երբեմն գունատության գույնը

Դեղինն Արցախի բարբառում ներկայացվում է մի քանի կարևոր շերտերով՝ տէղէն, վը^էսկէ, շէգ^է։

Այս եռաշերտ համակարգը ցույց է տալիս, որ դեղինը միատարր չէ․ այն կարող է լինել և՛ ձվի դեղնուցի գույն, և՛ ոսկեգույն պայծառություն, և՛ դեղնակարմիր, խարտյաշ։

Տէղէն-ը ունի և՛ դեղին, և՛ պայծառ ու արևոտ, և՛ գունատ, դալուկ իմաստները.

Հանց ա տըղնըկուկուշ ինի։

Սա նշանակում է, որ դեղինը բարբառում կարող է լինել ինչպես կենդանի գույն, այնպես էլ մարմնի գունաթափության, դալկության նշան։ Այս երկիմաստությունը կերպարվեստում շատ կարևոր է․ դեղինն այստեղ կարող է արտահայտել և՛ արևոտ տոնայնություն, և՛ հոգնածություն, չքավորություն, հիվանդոտ նրբերանգ։

Սաստկացման համար գործածվում են՝

տէղէն խօնգ,

տէղէն ճիրաք^յ,

տէղէն կակա,

տէղէն տըղնըկուկուշ։

Մյուս շերտը վը^էսկէ-ն է, որը դեղինը բարձրացնում է ոսկեղեն, լուսավոր, արժեքավոր մակարդակի.

Օրինակ՝ Մին ծէրք ա քաշում, վէր նըկարնէրան ըրէվէն վը^էսկէն լ^յյըհա իրէսըտ յէր ծիծաղում ա:

Սա արդեն արցախյան կերպարվեստի համար հուշում է դեղինի մի այլ գործառույթ՝ որպես արեգակնային շող, պտղաբեր հողի հասկի գույն, ոսկեգույն լույս, սրբապատկերային կամ դեկորատիվ պայծառություն։

Շէգ^յ-ն, իր հերթին, դեղինի զարնող կարմիրն է, դեղնակարմիրը, խարտյաշությունը.

Շէգ^յ ըռանգ^յը սիրում չում: Էրկու ախճիգ^յ օնինք^յ, մինը թօխ ա, մինը՝ շէգ^յ։

Այս նրբերանգը կերպարվեստում կարելի է դիտել որպես անցումային գույն՝ արևից դեպի կրակ։