Քնարական բանահյուսություն

1․ Ղարաբաղում ախ չի կա,

Անմանիշակ թաղ չի կա,

Հիշտէղ շօռ կ^յաս, հինչ տը^էսնաս,

Վը^էղատ քախծըր պէն չի կա:

2․ Յէս սիրըմ ը^ում Ղարաբաղը,

Ընդըրա համը^էղ հաց նան աղը,

Ծառը, ծաղէգ^յը՝ ընըմ-անըմ,

Վը^էղն ու ճուրը՝ քըրտնընքխառնը:

3․Մին անկ^յին ակն ըս ինձ էտի,

Ըշխարքաս թա̈նգ^յըն ըս ինձ էտի,

Տուք նան Ղարաբաղը, յար,

Սըրտըմըս թագ ըք ինձ էտի:

Արցախյան խաղիկները պարզապես երգեր չեն, այլ արցախցու հոգու կանչ ու խոստովանություն, որոնց մեջ միավորվում են անձնական ճակատագիրն ու հավաքական հիշողությունը, ցավն ու հույսը, սերն ու կեցության իմաստնությունը։

Ջանգ^յուլումի ծիսական միջավայրում, որտեղ աղջիկները ծաղիկ, ջուր, գաղտնի իր և երգ էին միահյուսում, խաղիկը վերածվում էր մի խորհրդանշական կամրջի՝ մարդու ներաշխարհի և անտեսանելի ճակատագրի միջև․ յուրաքանչյուր քառատող ոչ միայն գուշակություն էր, այլև կյանքի հանդեպ համայնքի խոր զգացողության արտահայտություն։

Արցախյան խաղիկներում սերը միայն զգացմունք չէ, այլև փորձություն, հավատարմություն, սպասում ու ներքին դիմացկունություն, իսկ հայրենիքը՝ հոգևոր արմատ, հիշողության սուրբ տարածք և գոյության հենարան։

Պանդխտությունը, պատերազմը, սոցիալական դժվարությունները, բարոյական խրատներն ու աշխարհի անցողիկության մասին խոհերը ցույց են տալիս, որ այս բանահյուսությունը ծնվել է ոչ թե զվարճանքի, այլ կյանքի ծանրությունն իմաստավորելու և մարդուն ներքուստ ամրացնելու անհրաժեշտությունից։

Արցախյան խաղիկները մեզ առաջնորդում են դեպի կարևոր ճշմարտություն․ ժողովուրդը հարատևում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ կարողանում է իր ցավը երգի վերածել, իր հիշողությունը՝ խոսքի, իր հոգու փորձությունը՝ մշակութային հավերժության։