Հադրութի ենթաբարբառ

Նյութեր

Կարմրակուճի խոսվածք

ԷՍ ՕՂՏԷՆ ԱՇԿԱՎԸ ՊԷՆ ՉԻ ԻՆԻԼ

Ալէքսան ամին ք^յիս ա Երէվան՝ թօռնանը տօնը: Թօռնանը կընէգ^յը յէրէվանցէ յա, լի, պիրիս ա կօփէ քըցիս, թա խըմին, չըքէլանը հացը տը^էռնա:

Ալէքսան ամին էտ կօփէյին յիշիս ա, ինք^յը ո̈ւրան քընէնք^յ ընէս.

—Ա՛րա, էս թա կինի յա, կինի չի, թա բա̈ք^յմա̈զ ա, բա̈ք^յմա̈զ չի, էս հինչ ա՞: Ա՛խըրը, խըմէս ա, տօրըն ա կ^յաս: Էտ ջահիլ հարթնանը ծէն ա տաս, թա.

—Ապան ք^յը^է մատտա, էս պէնը շատ տօրըս յը^էկավ, մին գուրուշկա ածէ, պէր խըմիմ, թա չէ էս օղտէն աշկավը պէն չի ինիլ:

Տումու խոսվածք

ԹԸԹՕ ՃԻԻՆ ՀԸՂԷՆ

Ըստէփանակ^յըէրտա մին քանէ հօքի ք^յիս ըն Տումէ, վէ Թըթօ ճիին ք²ը^էփ անին: Վէ հըսնէս ըն շէնը, Ապէլ դային պըտըհէս ա, ըսէս ըն.

—Դա՛յի, Թըթօ ճո̈ւյը ըշտըղավ ք^յինի՞ք^յ:

Ապէլ դային քընէնք^յ ա ընէս, թա.

—Բա՛լա, տի հըղէն քըթնա̈կան չըք, հանէ, նախագէն վիլիսը էն ա կա̈նցիլա̈յէն տըռանը, նըստէ՛ցէք^յ, առանց շօփէ ծը^էզ տընական ա խօզին փիրմա̈ն, ընդըղան էլ`թուշին Թըթօ ճո̈ւյը:

Տողի խոսվածք

ՄԸՆԸԹԱՆՈՒՑԸ ԿԸՐԿԸՏԷԼԻՆ ՀԱԽԸ

Ռօզան մի ճըղած մընըթանուց օնար: Տընէս ա թառչի Սամվէլին տաս, վէր կըրկատէ: Էք^յսը ք^յիս ա, թա.

—Սա՛մվէլ դայի, պա հի՞նչ ըմ տըլան կըրկըտէլի հախը:

Սամվէլը ասըմա.

—Էրկու մանէթ:

—Դէ էտ վախտը թօղ էտ մինը ծէրքէտ կը^էնա, մի մանէթըն էլ ք^յինիմ տանան պիրիմ:

Խծաբերդի խոսվածք

ՇԷՆԻՆ ՏԱԿԸ ՉԸՓԱՐԷ

Խըծիպէրթա նախագան ժուղուվուրթէն հըվըքիս ա, շէնին հանգ^յիստը չըփըրիս: Էտ դարըմըտ Կըրիքօր դային պըտըհիս ա: Նախագան գ^յառ-գ^յառ հըրցընիս ա.

—Հը՞, Կըրիքօր դայի, լ^յավ կօրծ ը՞մ ըրիս:

Կըրիքօր դային յիշիս ա, թա.

—Ա՛րա, ո̈ւտո̈ւք փախչօղը չըն է՜, տու կըրիս ըս՝ շէնին տակը չըփա՛րէ՝ ժուղօվուրթը քօչին վէչ:

Ջրակուսի խոսվածք

ՎԱԽՏ Ա Կ^ՅԸԼԱԿԱՆ

Ալիսան դայուն չօ̈րք^յ տըղա յա ինիս: Առաչի իրը^էքէն կըրթըցընէս ա, ղըրկէս քըղըքնէն, ամմա չօ̈րք^յինջինին ըսկի ըշկօլ էլ չի քըցիս, կ^յառնէրը առաչըն ա ընէս, թա` տար պա՛հէ:

Ուրէրան մին օր էտ խօխան հօրը ո̈ւստը կըտըրէս ա, թա.

—Ա՛պա, խէ լօխ կարթալ ըն, յը^յս կըրթիս չըմ, յը^յս էլ ըմ ո̈ւզիս ք^յինիմ ըշկօլ:

Ալիսան դային խուսկու տակ չի մընաս, ասմա.

—Ծէնըտ կըտըրէ՛, շա՛ն տըղա, վախտ ա կ^յըլական՝ մին անկ^յըրագ^յէտու մըհար գ^յո̈ւլլա յըն քըցիլական:

Հադրութի ենթաբարբառ

ՀԱԴՐՈՒԹԻ ԵՆԹԱԲԱՐԲԱՌ ․ Ղարաբաղի բարբառի ենթաբարբառ: Խոսվում է ԱՀ Հադրութի շրջանի բնակավայրերում, բացի Արփագյադուկ, Թէզխարաբ, Սիպտակ շէն, Պուտրուսաշէն (վերջիններս պատկանում են ում ճյուղի բուն Ղարաբաղի բարբառին) և Խըծապէրթ, Դօլանլար, Սարէն շէն, Միրիշկյալու, Խըրմանջուղ, Ըլբըլաղ (վերջիններս պատկանում են Շաղախի ենթաբարբառին) գյուղերի:

Ի տարբերություն մայր բարբառի՝ սահմանական ներկան և անցյալի անկատարը կազմվում են ս-ով վերջավորվող դերբայով (ըղաս, ուտէս, շինիս), որի պատճառով որոշ լեզվաբանների կողմից դիտվում է որպես -ս ճյուղի առանձին բարբառ:

Ունի նաև այլ առանձնահատկություններ. 1. անձնական դերանվան 1-ին դեմքի, օժանդակ բայերի և բայական ձևերի 1-ին դեմքի հոգնակի վերջավորությունները նույնանում են 2-րդ դեմքի հետ՝ ք-ին նախորդող ն-ի բացակայության պատճառով (մուք, ըսէս ըք, ասալ ըք, ըսէս իք^յ, ըսէցէք^յ, կասիք^յ, բիդի ըսիք^յ ևն), 2. .կենսունակ է նէ (նի և ոչ թե ներ մասնիկից առաջացած) հոգնակերտը, որը սեռական-տրականում թեքվում է ոչ թե_ էն_ (տըխտըկնէրէն, սըլդըթնէրէն), այլ ու հոլովանիշով (սըլդըթնուն, սըլդըթնուն), 3. վերլուծական բացառականն ու գործիականը հաճախ են կազմվում նըստա/նը²ստա, նըստավ/նը^էստավ բառ-մասնիկներով (տըղէն նըստա, տըղէն նըստավ), 4. էս, էտ, էն ցուցական դերանուններին զուգընթաց հաճախ գործածվում են _ըզէս, ըզէտ, ըզէն _դերանունները, 5. առավել հաճախ են գործածվում երկրորդական բաղադրյալ ժամանակաձևերը ևն: Նախկինում Հադրութի ենթաբարբառին էին պատկանում նաև Ասկերանի շրջանի Շուշըք^յէնդ և Շուշիի շրջանի Քարէն տակ գյուղերի խոսվածքները: