Մեհտիշենի բարբառ

ՄԵՀՏԻՇԵՆԻ ԲԱՐԲԱՌ․ —ՈՒՄ ՃՅՈՒՂ

ՀԱԶԱՐԱ՛Ն ԲՈ¨ՒԼԲՈ¨Ւ՛ԼԸ

Իլէր ա չիլէ մի թաքավըէր (նաև՝ թաքավէր). էս թաքավըէրին ունէր մի մէծ բաղ. էտ բաղը ո¨ւրա¨ն աչքի լո¨ւսի մընան էր պահըմ, բաղից յէր կալած պէրքը շատ էր, քան թա լօխ մընացած կարօղութունները։ Համա մին օր մի շինա¨ցի բաղի կօխքօվ քյընա¨լիս՝ բաղվանչու տնից մի խընձօր ուզէց, բաղվանչին չտըվավ. էն գյուղացին կ^յլօխը տո¨ւրո¨ւր տըվավ, համ էլ ասավ (նաև՝ ասէց).

—Դէ վը^էր յէս ուզամ, տու չըտըվար, էտ բաղը չուրանա։

Էքսը օրը թաքավըէրը ք^յընա¨ց տէսավ բաղը չուրացէր ա, ինք^յը ո¨ւրա¨ն հըրցրէց. «Էրէկ^յ բաղըս կանաչ տէսամ, էսօր խի-յ-ա չուրացէ»։ Թաքավըէրը խաբար արավ, վը^էր լօխ հըվաքվէն։ Հիբի լօխ հըվաքվան, հըրցըրէց (և՝ հըրցըրավ).

—Հու կըգ^յիդա¨, խի բաղըս չուրացէր ա։

Ըտէղ մի պառավ մարթ ասըմ ա, վըէր Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը բիդի ինի բաղի մէչին, հիբ վըէր էն յէրքի բաղի մէչին, բաղը կընանչէլու ա։ Թաքավըէրին ունէր իրէք տըղա։ Ամէնից շատը սիրըմ էր կուճուրին։ Մէծին մինգ^յ էլ միշնակին ղարկըմ ա, վը^էր ք^յընա¨ն Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը քըթա¨նան պէրէն։ Տըրանք յէր ըն կէնըմ, թա ք^յընա¨ն։ Կուճուր ախպէրը ուզում ա ինք^յն էլ ք^յընա։ Ախպէրնէրն ասէցին հօրը.

—Թա վը^էր նա կ^յա¨, մունք չէնք ք^յընա¨։ Ճար չի ընըմ։ Կուճուրն էլ ա ք^յընում ախպօրց նըհէտ։ Ք^յընըմ էն։ Ըռըշնէրին իրէք հըղի ա պատահըմ, մի պառավ մարթ էլ ըտէղ նըստած, հըրցընում էն.

—Պապի, վը²էր հըղէցօվը ք²յընա¨նք, վը²էր պէրէնք Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը։

Էս պառավը նըհանց ասէց.

—Յէս էսքան վախտ ա ըստէղ նըստած, համա չըտէսամ, չըլսամ, չըհըսկացամ, վըէր Հազարան բո¨ւլբո¨ւլ պէրօղ ինի։

Պառավ մարթը էրկու հղի նըհաշ տըվավ. մինը մէծը քյընաց, մինը՝ մէշնակը։ Ախպէրնին քընըմ էն, կուճուրը մընըմ ա. պառավ մարթը տըրան նըհաշ տըվավ մի հըղի, ըշտէղօվ վըէր վըէչ մի մարթ յէտ չէր կյա¨լիս։ Կուճուր տըղան քընաց էտ հըղցօվը, հըսավ մի ծառի, տէսավ ծառի անօվ մին օց փըթաթված, ուզում էր ճըտէրին ուտի։ Կուճուր ախպէրը օցին կտօր-կտօր ա անըմ, ճըտէրին ըզադում. էն ղօլից կ^յա¨լիս ա Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը, ուզում ա ըսպանի էս տըղին, ճըտէրը չէն թօղում, ասըմ էն, վը^էր էտ ա մէզ ըզադէ։ Տըղան Հազարան բո¨ւլբո¨ւլի խաթրը քըթա¨նում ա, յօր ունում, պէրում։ Հըղըցումը ախպէրնին պատահում էն, ուզում էն մի պա¨ն անէն, վը^էր Հազարան բո¨ւլբո¨ւլ առնէն ախպօր անից։ Էտէղ մի ճըրավէր ա ինում, ք^յա¨նդիրը կապում էն կուճուր ախպօր մէշքից, վըէր մըննի ճուր հանի․ հիբ մըննում ա, տըրանք ք^յա¨նդիրը պա¨ց էն թօղում, Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը յօր ունում ք^յընում տուն։ Հէրը հըրցընում ա.

—Բա հո՞ւր ա ծէր ախպէրը.

Մէծն ասում ա.

—Վը^էր յէս ասամ թօղ նա չիկ^յա¨, տու չլըսար. Հազարան բո¨ւլբո¨ւլին պահօղ մի դէվ նըրան կուլ տըվավ։

Հէրը սո¨ւք^յ ա անում։ Մի քանի օրից հէտօ հըրամայում ա, վը^էր Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը տընէն բաղի մէչին, վը^էր յէրքի, բաղը կընանչի։ Համա Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը չի յէրքըմ։ Հինգ^յ օրից հէտօ կուճուր ախպէրը կ^յա¨մ ա տուն։ Հազարան բո¨ւլբո¨ւլը տէսնէլօվ կուճուր ախպօրը, յէրքըմ ա, բաղն էլ կընանչըմ ա։ Տըրանօվ հէրը գ^յիդա¨ց, վը^էր կուճուր տըղան ա Հազարան բո¨ւլբո¨ւլ պէրէ, տըրա համար մէծին ու մէշնակին զըրկում ա ամէն պա¨նից, կուճուրին նըշանակում թաքավըէր ո¨ւրա¨նից հէտօ։

Պատմել են մեհտիշենցիներ Մ. Հակոբյանը, Լիզա Մկրտչյանը, Միշա Մկրտչյանը։

(Ըստ Կարո Դավթյանի, <<Լեռնային Ղարաբաղի բարբառային քարտեզը>> աշխատությունից)