Շաղախի ենթաբարբառ

ՇԱՂԱԽ-ԽԾԱԲԵՐԴԻ ԲԱՐԲԱՌ․ «Ս» ՃՅՈՒՂ

ՃԷՂԱՑ Ք^ՅԻՆԻԼ

(Խծաբերդի խոսվածք)

Ք^յըշանաց ք^յիշէրավ մուք յը̊ր ըք կացալ. յը̊ս նա իմ բաբա (նաև՝ հա¨ր) բէդի ք^յինիլ լ̊ա¨լ̊ ճէղացը։ Իմ մամա ճիրէքէն առաչ կավը քըթալ ա, ուզիս լ̊ա¨լ̊ կաթնը թըքցընը̊։ Կիճի քուրըս զէրթուն լա¨լ, հէն ա լ̊ա¨լ̊ խաղ ըրիս։ Յը̊ս ո¨ւնդո¨ւրա¨ ասալ ըմ.

— Արաքսյա, դընօտէք^յը տըռանըն ըն, պէկէն ծէխէ ղօլին չօ¨րք^յ կէրան կա, ընդը̊ղ, բէդի ք^յինը̊ս նի արըս մաչղօլ։ Քուրըս խաղը թօղալ ա, հէն ա լ̊ա¨լ̊ ք^յիս. լա¨ նիյա հըսալ, ծըկըլթացալ ա ու ք^յօ¨հլա¨ն, պէրանը պէց(ը)րած, աշկէրը չըռըցրած, վազ ա տուվալ բէդի մը̊զ: Վը^էչ մին պէն ասալ չի, լո¨ւզին կապված ա լ̊ա¨լ̊ . իմ բաբա դիբէտ յըշալ ա, հինչ տըսնալ ա լ̊ա¨լ̊ , վը^էր լա¨վ ինիլ լ̊ա¨լ̊ ... մին մը̊ծ օխցը, իմ բաբա նան յը̊ս օխցէն ըսպանալ ըք։ Յը̊ս նան մը̊ր հարխնը ուզիս ըք լ̊ա¨լ̊ էտ օխցը քըցը̊ք շանը առաչը, իմ բաբա ասալ ա.

—Հի՞նչ էք^յ ըրիս, շանը մէք^յ տալ։ Պա, բէդի ասիլ ըմ լ̊ա¨լ̊ , վը̊ր էտ օխցը հո¨ւրթա¨ն ա ինգյա¨լ տանը մաչը։ Մուք յըտ ըք տը̊ռալ, յըշալ իմ քուվէրըս, էն լա¨վ(ա) լ̊ա¨լ̊ ։ Իմ մամա քաթ ա րալ քիշէրը տը̊սած ա¨րա¨զը, ա¨հա¨տ ասալ ա.

—Տո¨ւզն էք^յ, հաց կէրէք^յ, կանուխ ըրէք^յ, հիբ բէդի ք^յինը̊ք։

—Դո¨ւզ ըս (ը)սիս, - ասալ ա իմ բաբա, - հաց օտը̊ք, չայ խըմը̊ք, ք^յինը̊ք։ Տո¨ւրա¨նա¨ յըտը ի(մ) մամա հաց ք^յիցիլ ա, ամը̊ն հինչ տիրա¨ծ ա լ̊ա¨լ̊ ըռըչնուս - կարէք^յ, թըրթէրուկ, մը̊ղը̊ր, կաթնը, լօբի, բուռնի, մինակ բըրըղան չի լ̊ա¨լ̊ . յը̊ս ալ շատը տո¨ւրա¨նա¨-յ-ըմ հա¨զ րիս. ամը̊ն օր ք^յիս ըմ լ̊ա¨լ̊ բաղ թօթու, խուղուղու, չըթըղուկու, տանձու, խո¨ւնձօ¨րո¨ւ հէտէ։

Ծիյանքը պըռնալ ըք, մուտացալ ըք մին բաղու, տը̊սալ ըք ո¨ւնդո¨ւրա¨ տարը հէն ա հըտըռնաս կ^յա¨ս։ Մը̊զ հա¨մէցիք^յ ա րալ։ Յը̊ս յը̊ր ըմ լ̊ա¨լ̊ ծառը, բուրչումէք^յը սաղ ինձ յըրան ըն տըռալ, ըսքըսալ ըն կըծօտիլը, էն տա¨լն ալ, վը^էրէ յըրան վը̊նն ըմ լ̊ա¨լ̊ կացած, կօտրալ ա, վէր ըմ ինգ^յա¨լ, ծիկի մաննըս ճիճէքվալ ա։ Մուք ըսքըսալ ըք ք^յինիլը, հըղըցումը տը̊սալ ըք մը̊ր շինացէ Մօսուց Կ^յըրո¨ւք^յօ¨րը, հէն ա լ̊ա¨լ̊ ալէր պիրիս։ Վը̊ր մը̊զ (և՝ մըզանա) մուտացալ ա, հէրթէն անա հըրցըրալ ըք, էն ասալ ա.

—Հի՞նչ ասը̊մ, ա¨լօր չէ փա¨լօր ալ կարիլ չէք^յ։

Յը̊ս տո¨ւրա¨ ասալ ըմ.

—Վէ, դէ ասը̊ք նէրակ քը̊զ, ա¨լի՜։

Խծաբերդի խոսվածքով պատմեցին խծաբերդցիներ Վալոդյա Սարգսյանը, Գուրգեն Զաքարյանը, Օսաննա Եղյանը, Մ. Եգանյանը։

(Կարո Դավթյանի <<Լեռնային Ղարաբաղի բարբառային քարտեզը>> աշխատությունից)