Ժողովրդական բժշկարան

Թեմաներ

ՄԿԱՆԱՅԻՆ, ՈՂՆԱՇԱՐԱՅԻՆ, ԳՈՏԿԱՏԵՂԻ ԵՎ ՈՏՔԵՐԻ ՑԱՎԵՐ

Մարմնական ցավը մարդու և բնության ներդաշնակության խաթարում է , իսկ բուժումը՝ այդ խախտված կապը վերականգնելու ծիսական փորձ։ Այս խորհուրդները բնության ուժերը մարմնի մեջ վերադարձնելու խորհրդանշական ճանապարհ են։

1․Մկանային վնասվածքի դեպքում «Մըսէն ճըճէխածը ճըճէխած մըէսը կըսըղըցընէ»։ Հում միսը ծեծում և դնում են ցավոտ տեղի վրա կապում։ Ակացիայի ծաղիկները խառնել մի բաժակ նավթի մեջ (որքան հնարավոր է շատ), պահել քառասուն օր և յուղանման նյութը քսել մարմնի ցավոտ տեղը։

2․Ողնաշարային, մկանային ցավերը բուժվում էին արջի թարմ ու հալած յուղով (ճարպ)։ Նրանով նաև մերսում էին տաք վիճակում։

3․Ոտքերի չոր ցավերից խուսափելու համար հաճախակի լոգանք ընդունել կաղնու և ուռենու կեղևով եռացրած ջրով։

4․Գոտկատեղի ցավերի համար վերցնել երկու ձվի կճեպ, լուծել 200 գր. թունդ քացախի մեջ, նրան խառնել 200 գր հալած խոզի յուղ, գիշերները դնել գոտկատեղին։

Գոտկացավի դեպքում պինջիրաթակ անէլյ /եղինջաբուժում/։ Փշավոր եղինջով ծեծել գոտկատեղն այնքան, մինչև մաշկը ծածկվի կարմիր փուքերով։ Երեք օրում կրկնել վեց անգամ։ Նույն ժամանակաընթացքում եղինջ ուտել, լավ է` հում ծամել, խմել եղինջաջուր և տաք եղինջաջրով մերսել։

5․Ոտքերի չոր ցավը կանցնի, եթե կարողանաս գարնանը, ապրիլ և մայիս ամիսներին, առավոտ վաղ՝ մինչև արևագալը, մերկ ոտքերով շրջել խոտերի մեջ՝ մինչև ծնկները շաղոտելով, 15-20 րոպե տևողությամբ։

6․Մարմնի ցավոտ տեղը բուժելու համար մի բաժակ թունդ գինու քացախը, մի բաժակ հալած խոզի յուղը, երեք ձվի կճեպը եփել եւ դնել մարմնի ցավոտ տեղի վրա։

7․Նյարդային ցավերի ժամանակ թարմ ադամարմատը քսել ցավոտ տեղը։

ՍՏԱՄՈՔՍ, ԱՂԻՔՆԵՐ

Որովայնը մարդու կենսագործունեության ներքին կարգի պահապանն է։ Այդ կարգի խախտումը վերականգնվում է զսպումով, մաքրումով, սննդակարգով և ծիսական միջամտությամբ։ Ժողովրդական պատկերացման մեջ փորացավը միայն մարմնական ցավ չէ, այլև ներսում առաջացած «անկարգություն», որը պետք է կարգի բերել թե՛ բնության բարիքներով, թե՛ բուժողի խոսքով ու ձեռքով։

1․Ստամոքսի գերթթվության դեպքում սովորություն դարձնել նրանից ազատվել փսխելու միջոցով։ Փսխում են մի քանի բաժակ տաք ջուր խմելուց 5-10 րոպե անց մատ տալու միջոցով։ Մեկ տարում 4-5 անգամ պետք է նույնը կրկնել, այնուհետև անհրաժեշտության դեպքում։ Երեք օր շարունակ կուլ տալ ձիթապտուղը կորիզով, օրական 4-5 հատ առավոտյան և կեսօրից հետո։ Հաճախակի օգտագործել թեյ կամ մաքուր աղբրաջուր` հենց ջրակնից։ Ուտել ծիրանի կորիզ (միջուկը)։

2․ Ստամոքսի եւ աղիքային հիվանդությունների դեպքում

ա) Սև մոշենու արմատը եփել եւ ջուրը խմել թեյի բաժակով օրական երեք անգամ ճաշից կես ժամ առաջ,

բ) եզան լեզվի հյութը խմել գինու բաժակով, օրական երեք անգամ, ճաշից կես ժամ առաջ, թարմ կամ եփած վիճակում, մինչև ցավերը չեզոքանալը։ Երաշ-խավորվում է խմել մեղրի հետ,

գ) կովի աղուզը (դալը) խմել օրը 2-3 անգամ թեյի բաժակով, տաս օր շարունակ, կթելուց անմիջապես հետո, տաք վիճակում (եփել չի կարելի),

դ) քըշէրու (կզաքիս) կամ ոզնու յուղը (հալած) օգտագործել ծեծած սխտորի եւ մեղրի հետ տաս օր տեւողությամբ, օրական երեք անգամ, ճաշից առաջ, հացի գդալով։ Միջուկը սարքել հավասար բաղադրամասերով,

ե) գազար ուտել կամ նրա հյութը խմել մեկ ամիս տևողությամբ։ «Թա օզումըս փօրումըտ ցավ չինի, հինչքան կարում ըս կյէզար կըէր ուռթունանց մինչէվ ո̈ւրո̈ւգյո̈ւն»։

զ) 10 գրամ ակնամոմը լուծել եռաքաշ թթօղու մեջ, պահել երեք օր, օգտագործել 20 կաթիլից, օրը երեք անգամ, ուտելուց առաջ:

3․ Ստամոքսի, աղիքների խոց և բորբոքում․ Երեք օր սնվել կանաչեղենով, որքան բազմազան, այնքան արդյունավետ՝ առանց աղ օգտագործելու։

4․Փորացավերի դեպքում ուտել կարմիր կարտոֆիլ կամ խմել նրա հյութը` ճաշից առաջ։

5․Փորհարինքի և փորլուծության ժամանակ

ա) փոխինձով եւ թթի դոշաբով պո̈ւտ սարքել ուտել, օրը չորս-հինգ անգամ, մինչև անցնելը(այս մասին տե՛ս Ավանդական ուտեստ բաժնում),

բ) քարամամուռը, նռան տտիպը եւ մեղրը միասին եփել եւ խմել,

գ) հոնի կորիզը աղալ և դոշաբով կամ մեղրով պո̈ւտ սարքել, ուտել մինչև հիվանդությունն անցնելը,

դ) աղած հոնի կորիզը խմել ջրով,

ե) նուռը ամբողջությամբ եփել հին գինու մեջ։ Օգտագործել օրը երեք անգամ` գինու բաժակով, եթե երեխա է՝ հացի գդալով։

6․ Սուր փորացավը՝ կօլէնջը յէտ անէլյը․ Որովայնացավը բուժելուց առաջ հիվանդին (երեխային) խմեցնում են մի բաժակ փունջ կամ մեղրաջուր օղիով, որին հաջորդում է բուժողի այս խոսքը.

էն սարէն պըտկէն մին ծառ կա,

Ծառէն յըրան մին հավ կա,

Անվըէննը վազ տամ,

Անկօռնը փըռնիմ,

Անկըրակ իփիմ,

Անկըէռէքյօտիմ։

Թա էս խօսքը սօտ ինի,

էս կօլէնջը յէտ ինի։

«Ասում ըն, պըրծնում, ծէռքէն քօղը իրէք խաչ անում, հանց քըշկըռում, վէր միհէտ ծիքյ տալյավ իրէքան էլ յէտ ինի։ Վէր յէտ չի ինում, ուրէմըս կօլէնջ չի»։

«Փուրացավն անցկըցընէլի հըէտէ ըստի էլ ընին․ խուխէն տըէղէն յըրա փըրսըվէր վէր քըցին, մաշկը մին լավ հըղլըղուրին, մըէծ-մըէծ կըճըմթուտին, յէտնան դալըղը փռնին։ Թա տըմացկան ա, մաշկը կօխ տան։ Փուրացավը հանց անց կէնար, հըէտն ու թէփուռը ըրվար վուչ»։

ԹՈՔԵՐ, ՇՆՉՈՒՂԻՆԵՐ, ՄՐՍԱԾՈՒԹՅՈՒՆ, ՋԵՐՄՈՒԹՅՈՒՆ

Շնչառությունը կյանքի «ներսուդուրսի» սահմանն է, որի խախտումը բուժվում է տաքացնող, զորացնող և մաքրող միջոցներով։ Մեղրը, օղին, յուղը, սխտորը, թթուն ու կաթը հանդես են գալիս ոչ միայն որպես դարման, այլև որպես մարմինը ներսից ամրացնելու և արտաքին հիվանդացնող ուժերից պաշտպանելու խորհրդանիշներ։

1․Սև թոքի հիվանդությունների դեպքում հասուն կծոխուրը խառնել մեղրի հետ այնպես, որ դառնա մեղրաթթու եւ օգտագործել մի շաբաթ, օրը երեք անգամ, թեյի բաժակով: Կազդուրիչ դեղամիջոց է։

2․Թոքերի (նաև` լյարդի /սև թոք/) հիվանդությունների ժամանակ ընկույզի զոզակը եռացնել թթի եռաքաշ օղու մեջ (տաս զոզակ -200 գր օղի հարաբերությամբ) եւ խմել հացից առաջ, 20 գրամ, օրը երեք անգամ։

3․Շնչուղային հիվանդությունների բուժման համար գործածում էին ոզնու կամ քըշէրու(կզաքիսի) յուղը։

4․Մկան միսը և էշի կաթը ամենահուսալի եւ տարածված միջոցն էին թոքախտի և շնչուղիների հիվանդությունների բուժման համար:

5․Ներքին հիվանդությունների համար. (թոքախտ, խոց, բորբոքումներ, հազ և այլն)․ հինգ գլուխ սոխը լավ ծեծել, խառնել մեկ թեյի բաժակ ոզնու, կզաքիսի կամ խոզի հալած փորայուղի հետ, ավլացնել մեկ թեյի բաժակ մեղր և գդալով հարել այնքան, որ դառնա միազանգված։

Այդ վիճակում պահել երեք օր։ Օգտագործել տասը օր, օրական երեք անգամ ուտելուց կես ժամ առաջ, երեկոներին անմիջապես քնից առաջ։ Երաշխավորվում է այդ ընթացքում ամեն առավոտ վաղ ընդունել նաև մեկ գինու բաժակ էշի թարմ կաթ` կթելուց անմիջապես հետո, առանց եռացնելու:

6․Տաքության դեպքում մարմինը քացախ քսել եւ ուտել հոնաթթու:

7․Մրսածության դեպքում օգտագործել խնձորաթթու, ծոթրինի թեյ:

8․Նոր տարվա շեմին սխտորթակով սխտոր էին ծեծում և փոքր ափսեների մեջ դնում տան սեղաններին, պատուհաններին, մուտքերի մոտ, որ նոր տարում տնեցիները հարբուխով չվարակվեն։ Օրը մի քանի անգամ ձեռքերը, բերանն ու քիթը շփում էին եռաքաշ թթի օղիով։

ՄԱՇԿԱՅԻՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՔՈՐ, ՎԵՐՔԵՐ, ԹԱՐԱԽԱՅԻՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Մաշկը մարմնի արտաքին սահմանն է, և վարակը կամ վնասվածքը դառնում է տեսանելի ու պահանջում մաքրում, քաշում, չորացում կամ փափկացում։ Բույսերը, ջուրը, մոխիրը, ձեթը, տզրուկը և լուսնի ընթացքը այստեղ գործում են որպես մարմնի մակերեսը բնության կարգին վերադարձնելու միջոցներ։

1․Մաշկային հիվանդություններից ազատվելու համար.

ա) ղըռօթնը (ղռոթն) եփել և նրա ջրով լողանալ` ամռան և աշնան ամիսներին,

բ) տասը օր շարունակ, յուրաքանչյուր անգամ 30-40 րոպե տևողությամբ նստել ուռենու տերևներով հագեցած եռացրած ջրի մեջ։

2․Թութքի դեպքում․

ա) վարդի (թփավարդ) կոկոնը ծեծել և դնել վրան,

բ) կտավատը և դդումի կորիզի միջուկը միասին ծեծել, լավ խառնել և դնել վրան, պահել 2-3 ժամ հաճախակի վիրակապը թարմացնելով,

գ) 3-5 օր օգտագործել դդում՝ կտավատի և մեղրի հետ, օրական երեք-չորս անգամ։ Այդ ընթացքում չօգտագործել կոշտ կերեր։ Սովորություն դարձնել օգտագործել միշտ միեւնույն ժամին։

3․Քորի դեպքում ղըռօթնը, մըռու եղինջը, ընկուզենու և ուռենու տերևները եռացնել ջրի մեջ և նրանով լողանալ կամ քսել մարմինը։

4․Մկնատամի դեպքում հրանուկն ու բանգին ծեծել և դնել վրան, մոլոշավարդի կոկոնը ծեծել և դնել վրան։ Սո̈ւլո̈ւկնը նըէստա տալյ մկնատամի, քոսի, քորի, թարախային հիվանդությունների դեպքում տզրուկը կպցնել վերքին մինչև ծծել-վերջացնելը։

5․Մատնաշոշի դեպքում

ա) թեղի ծառի կեղևը ծեծել, խառնել ալյուրի հետ, եփել և տաք-տաք դնել վերքի վրա (դեղը ունի թարախաքաղ հատկություն),

բ) եփած սոխը և մոշենու տերեւը միասին ծեծել, խյուսը դնել մոշի ամբողջական տերևի վրա և նրանով փաթաթել վերքը։

6․Վերքի վրա խանձիլ դնել և այն շուտ կապաքինվի (խանձիլ - խանձած շորի մոխիր շաղախված ձեթի մեջ) կկանխի արյունահոսությունը։ Երբ վերքը մեծ բացվածք ունի, նրա մեջ դնել չոր լոբի առանց վիրակապելու։ Այս միջոցը առավել արդյունավետ է շան կծելու հետեւանքով առաջացած վերքի ապաքինման պարագայում։

7․ Խավարթնը ․ «Լո̈ւսնինգյին թիժ վախտը խուխէն իրէսը փըքփըքօտում ա։ Լո̈ւսնինգյան քանէ լըրում ա, էնքան հիվանդությունը թիժանում ա։ Լյհա վէր լո̈ւսնինգյան կըլխում ա, հիվանդությունն էլ նըհըէտը անց ա կէնում։ Վախիս վուչ, ժամանակէն հընցըննական ա։ Ցօրտ-ցորտ ճո̈ւր քըսէ, մածուն քըսէ, ճէլլի անց կըկէնա, համ էլ խուխէն հըէտէ լյավ կընի»։

8․Ուռուցքի վրա դնել մոշենու և շփռավելուկի ծեծած տերևներ։ Վերջինս ավելուկի մի տեսակ է` երկար եւ ձեռքի լայնության տերեւներով։

Ժողովրդական բժշկարան

«Ժողովրդական բժշկարան» ենթաբաժինը ներկայացնում է առողջարար բույսերի, բուժիչ խառնուրդների ու ծիսական պրակտիկաների մասին համայնքային գիտելիքը՝ ներառյալ հավաքման եղանակները, պատրաստման ձևերը, չափաբաժիններն ու հակացուցումները։ Յուրաքանչյուր նյութ ուղեկցվում է նկարագրերով, նմուշներով, տեսանյութերով և լուսանկարներով՝ ընդգծելով նաև ախտորոշման տեղական «նշանները» և բժշկությանն առնչվող հավատալիքները։ «Լրացնելու հնարավորություն»-ով կարող եք ավելացնել նոր բաղադրատոմսեր, բուժման փորձառություններ ու դաշտային դիտարկումներ՝ դարերով մեզ կտակված փորձառությունն ու կենսունակ գիտելիքը շարունակաբար հարստացնելու համար։

Հու վէր էծու պընէրա մին էլ թաժժա հացա քուշտացավ, գյիդա վէր ջանումը քամէ կա: էն էլ գյիդաք՝ Օրանը մին խընձօ̈ր օտօղը դուխտուրու կօշտ չի քյինիլյ:

+374 97 256302
artsakhian.ich@gmail.com
Հակոբ Հակոբյան 3, ք․ Երևան

© 2025 Բոլոր իրավունքները պահպանված են

Կայքի պատրաստող՝ Capital Soft