Երաժշտարվեստի վարպետները

ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ ՌՈՒԴԻԿ ( գ. Կեմրակուճ (այժմ՝ ԼՂՀ Հադրութի շրջանում) – շվիահար, կլառնետահար:

Մանկուց տարվելով երաժշտությամբ՝ տասնամյակներ շարունակ աշխատել է համույթներում, ելույթներ ունեցել Անդրկովկասի, Հյուսիսային Կովկասի, միջինասիական հանրապետությունների և նախկին ԽՍՀՄ տասնյակ այլ վայրերում, մասնակցել մի շարք փառատոների ու ստուգատեսների:

Համագործակցելով հարմոնահար Ղարիբի, դհոլահար և երգիչ Բորիկի հետ՝ հանդես է եկել ժողովրդակենցաղային տարբեր տոնախմբություններում ու միջոցառումներում:

Զբաղվել է նաև բանահավաքչությամբ` հրատարակելով <<Ղարաբաղյան խաղիկներ>> ժողովածուն:

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ ԱՂԱՄԻՐ (1924, գ.Բադարա (Պատարա) (այժմ՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում) – 1978, Ստեփանակերտ) – դուդուկահար:

Աշխատել է Ստեփանակերտի պետական դրամատիկական թատրոնին կից երաժշտախմբում, ընդգրկվել գեղարվեստական ինքնագործ խմբերում, 1958 թ-ից՝ Ստեփանակերտի <<Ղարաբաղ>> երգի-պարի պետական համույթում:

Համույթի կազմում որպես դուդուկահար հանդես է եկել Անդրկովկասի, Միջին Ասիայի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Բելոռուսիայի բազմաթիվ բնակավայրերում՝ Ղարաբաղի հարսանիք>> երաժշտաթատերական ծավալուն ստեղծագործության մեջ կատարելով նաև զուռնահարի դերանվագը:

ՄԱՐԿՈՍՅԱՆ ՍԵՐԳԵՅ ԳՐԻԳՈՐԻ (22.11.1946, գ. Թբղլու (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում) – հայ երաժշտագետ, խմբավար: 1965թ․ ավարտել է Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական ուսումնարանի ժողովրդական գործիքների բաժինը, որտեղ աշխատել է 1965-1993 թթ.: 1972թ. ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի խմբավարական, 1981թ․՝ երաժշտագիտական, 1984թ․՝ ստեղծագործական բաժինները:

Հեղինակ է տասնյակ ուսումնասիրությունների, ժողովածուների, հոդվածների, ակնարկների, գեղարվեստական ստեղծագործությունների, երգերի, ռոմանսների, սոնատների, գործիքային մանրանվագների և ժողովրդական մեղեդիների, որոնց զգալի մասը նվիրված է Արցախին:

Ս. Մարկոսյանը զբաղվել է նաև Արցախի ժողովրդագիտությամբ: <<Արցախյան անեկդոտներ>> ժողովածուում ներկայացրել է տարբեր տարիների գրառած զվարճապատումները, <<Արցախի ժողովրդական երաժիշտներ>> գրքում՝ շուրջ վեց տասնյակ ժողովրդական երաժիշտների կյանքին ու գործունեությանը նվիրված պատումներ, <<Արցախյան դեմքեր և դեպքեր>> հուշապատումների գրքում՝ արվեստի, գրականության, մշակույթի նշանավոր դեմքերի, ինչպես նաև տարբեր մասնագիտությունների տեր մարդկանց մասին հուշեր:

Կազմել և խմբագրել է արցախաբնակ արհեստավարժ և ինքնուս երգահանների ստեղծագործությունների <<Արցախյան ղողանջներ>> (պր.1-2, 1983-1987) ժողովածուն, գրառել ու նոտագրել ժողովրդական նվագարանային երաժշտության բազմաթիվ նմուշներ:

ՄՈՎՍԵՍՅԱՆ ԴԱՆԻԵԼ (ՏԱՆԻ) (1873, գ.Մադաթաշեն (այժմ՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում) -1918, Ստեփանակերտ) – քամանչահար, զուռնահար, դուդուկահար:

Ծնվել է դհոլահար Մովսես Մովսեսյանի ընտանիքում: Զուռնահար ու քամանչահար էր նաև կրտսեր եղբայրը՝ Առաքելը:

Ունեցել է կատարողական ընդգրկուն երգացանկ՝ հայկական և հարևան ազգերի ժողովրդական երգերի նվագարանային մեղեդիներ ու պարեղանակներ, լարախաղացի ու թատերականացված ժողովրդակենցաղային այլ տեսարանների մեղեդիներ, գործիքային նվագներ:

Համագործակցել է Արցախի, Հայաստանի, Վրաստանի, Միջին Ասիայի ժողովրդական մի շարք երաժիշտների հետ՝ հանդես գալով տարբեր վայրերում և ամենուր վայելելով մեծ հարգանք:

Բաքվից վերադառնալիս Ստեփանակերտից ոչ հեռու գտնվող Մազի կամուրջի մոտ թալանվել և սպանվել է թուրքի կողմից:

ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ ԳՈՒՐԳԵՆ ԱՐՏԵՄԻ(11.06.1927, ԼՂՀ Ասկերանի շրջան, գ. Խանցք – 15.11.2005, Ստեփանակերտ) – հայ մանկագիր, բանաստեղծ, երգահան:

1949թ. ավարտել է Ստեփանակերտի երկամյա մանկավարժական ինստիտուտը, 1955թ.` Բաքվի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտը, 1986թ. ստացել Ադր. ԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր աշխատողի պատվավոր կոչում, 2000թ. արժանացել ՀՀ պետական մրցանակի:

Աշխատել է ԼՂԻՄ մարզխորհրդի մշակույթի վարչության պետ (1963-1966), <<Սովետական Ղարաբաղ>> օրաթերթի մշակույթի բաժնի վարիչ (1971-1974, 1978-1988), Ստեփանակերտի Հ. Թումանյանի անվան գրադարանի տնօրեն (1996-ից), ակտիվորեն մասնակցել Արցախյան շարժմանը:

Հեղինակ է բանաստեղծական տասնյակ ժողովածուների, Ղարաբաղի բարբառով գրած բանաստեղծությունների:

Նրա գրական ժառանգության կարևոր մասն են կազմում Արցախի բանահյուսական նյութերի հիման վրա ստեղծած բարբառագիր ժողովրդական երգերը, որոնք, հատկապես <<Հորովելը>>, լայն տարածում ունեն Արցախում, ՀՀ-ում և սփյուռքում:

Գ. Գաբրիելյանը հրատարակել է նաև <<Արցախի խոհանոց>> ժողովածուն, որտեղ առանձին բանաստեղծություններով ներկայացրել է արցախյան ավանդական կերակրատեսակները և նրանց պատրաստման եղանակները:

ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ ՆԱԻՐՈՒՀԻ (25.06.1941, Ստեփանակերտ) – հայ երգչուհի, պարուհի:

1968թ. ավարտել է Ստեփանակերտի երաժշտական ուսումնարանը, 1980-ին՝ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը, 1982թ. ստացել Ադր. ԽՍՀ, 2000թ․՝ ԼՂՀ ժողովրդական, 2016թ՝ ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչում:

1958թ-ից՝ Ղարաբաղի երգի – պարի անսամբլի մեներգչուհի և պարուհի, 1978թ-ից՝ <<Ղարաբաղ>> էստրադային անսամբլի մեներգչուհի:

Երգացանկում մեծ տեղ ունեն բազմաթիվ ժողովուրդների, հատկապես հայկական ժողովրդական և գուսանական (այդ թվում` Ղարաբաղի բարբառով գրված) երգերը՝ <<Ծառերը ծաղկում են>>, <<Օջախում>>, <<Ծաղկիր ինձ համար>>, <<Դու նորից եկել ես>>, <<Ստեփանակերտ>>, <<Ղարաբաղցին>>, <<Նախշուն բաջի>>, <<Դօրունց ծօրումը>>, <<Հորովել>> ևն, որոնք ներկայացրել է նաև տարբեր երկրներում: