Արցախի թատրոնի պատմության համառոտ ակնարկ

Արցախի թատրոնի պատմության համառոտ ակնարկ

Թատերական ինքնագործ խմբերն Արցախում

Արցախում թատերական ինքնագործ շարժման վաղ դրսևորումները կապվում են 19-րդ դարի երկրորդ կեսի Շուշիի մշակութային կյանքի հետ։ 1860-ական թվականներին Շուշիում գործում էին սիրողական թատերական խմբեր, իսկ դպրոցների բարձր դասարանների աշակերտների և ուսանողների ուժերով կազմակերպվում էին գրական-գեղարվեստական երեկույթներ, ցերեկույթներ և թատերական ներկայացումներ։

1865 թ․ Շուշի ժամանած թիֆլիսահայ դերասաններ Գ․ Չմշկյանի, Մ․ Ամերիկյանի և Ս․ Մանդինյանի մասնակցությամբ տեղական ինքնագործ ուժերը բեմադրում են «Սամվել», «Վարդան Մամիկոնյան», «Շուշանիկ» և այլ ներկայացումներ։ Այս համագործակցությունը կարևոր դեր ունեցավ քաղաքի թատերասեր հասարակության ձևավորման և սիրողական բեմարվեստի զարգացման գործում։

1868 թ․-ից Շուշիում ներկայացումներ են բեմադրվել Համբարձում աղա Հախումյանի տան դահլիճում, թեմական դպրոցում և քաղաքային ակումբում։ Հատկանշական է, որ բեմադրվել են նաև Ղարաբաղի բարբառով գրված պիեսներ, ինչը վկայում է տեղական լեզվամշակութային միջավայրի և թատերական ինքնագործության սերտ կապի մասին։

19-րդ դարի վերջում այս սիրողական և ինքնագործ ավանդույթը աստիճանաբար անցում կատարեց ավելի կազմակերպված թատերական կյանքի։ Այդ գործընթացի կարևոր հանգրվաններից էր 1891 թ․ Շուշիում Խանդամիրյան թատրոնի հիմնադրումը, որը դարձավ ոչ միայն Արցախի, այլև հայ թատերական մշակույթի նշանակալի կենտրոններից մեկը։

Խորհրդային շրջանում թատերական և գեղարվեստական ինքնագործությունը շարունակվեց արդեն ակումբների և մշակույթի տների համակարգում։ ԼՂԻՄ բնակավայրերում ակումբներին կից գործում էին ինքնագործ խմբեր, որոնք նպաստում էին տեղական մշակութային կյանքի կազմակերպմանը և համայնքային մասնակցության պահպանմանը։