Թատերարվեստի գործիչներ

ԱՐՑԱԽԻ ԹԱՏԵՐԱՐՎԵՍՏԻ ՎԱՐՊԵՏՆԵՐԸ

Արցախի թատերարվեստի պատմությունը կերտվել է այն անհատներով, որոնք իրենց կյանքը կապեցին բեմի հետ և թատրոնը դարձրին ազգային հիշողության, խոսքի, գեղագիտական դաստիարակության ու դիմադրության տարածք։

Ստեփանակերտի թատրոնի հիմնադիր դեմքերից էր Կարո Ալվարյանը՝ դերասան, ռեժիսոր, կազմակերպիչ, որի ջանքերով 1932 թվականին ձևավորվեց պետական հայկական դրամատիկական թատրոնը։ Նա ոչ միայն բացեց թատրոնի առաջին վարագույրը, այլև դրեց բեմական դպրոցի հիմքը՝ ձևավորելով դերասանական ու ռեժիսորական մի միջավայր, որը տասնամյակներ շարունակ պիտի սնուցեր Արցախի թատերական կյանքը։

Այդ դպրոցի կարևոր շարունակողներից էր Իվան Հովհաննիսյանը՝ թատրոնի հիմնադիրներից մեկը, դերասան և ռեժիսոր, որի գործունեությունը համարվում է Ստեփանակերտի թատրոնի վերելքի կարևոր փուլերից։ Նրա բեմադրած պատմահայրենասիրական գործերը՝ «Մելիքի աղջիկը», «Ռուզան», «Մխիթար Սպարապետ», «Սամվել», «Վարազդատ», «Անահիտ», ոչ միայն գեղարվեստական արժեք ունեին, այլև նպաստում էին արցախահայության ազգային ինքնագիտակցության պահպանմանը։

Թատրոնի բեմում իրենց մնայուն հետքն են թողել նաև Միքայել Կորգանյանը, Թամարա Մելքումյանը, Նինա Հովսեփյանը, Գուրգեն Հարությունյանը, Մարգո Բալասանյանը, Բենիկ Օվչյանը, Ժաննա Գալստյանը, Քաջիկ Հարությունյանը, Սվետլանա Թովմասյանը և այլ դերասաններ, որոնց կերպարները դարձան տարբեր սերունդների հիշողության մասը։ Նրանց արվեստի շնորհիվ Ստեփանակերտի բեմում ապրել են թե՛ հայ դասական դրամատուրգիան, թե՛ համաշխարհային թատերական ժառանգությունը, թե՛ Արցախի ինքնության համար կարևոր պատմական ու հայրենասիրական թեմաները։

Արցախի թատրոնի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն նաև բեմանկարիչներն ու ձևավորողները։ **Գրիգոր Ծատուրյանը, Սամվել Հովհաննիսյանը, Զորիկ Գալստյանը **և ուրիշներ ստեղծեցին այն տեսողական աշխարհը, որի միջոցով ներկայացումները ստանում էին իրենց գույնը, տարածությունը և մթնոլորտը։ Նրանց աշխատանքը հաճախ անտեսանելի է առաջին հայացքից, բայց հենց այդ աշխատանքով էր բեմը դառնում գեղարվեստական իրականություն։

Թատրոնի հիշողության պահպանման գործում մեծ դեր ունեցան նաև թատերագետներն ու տարեգիրները։ Իսահակ Ալավերդյանը և Կարինե Ալավերդյանը ոչ միայն արձանագրեցին ներկայացումների, դերասանների և բեմադրությունների փաստերը, այլև ստեղծեցին այն մշակութային հիշողությունը, որի շնորհիվ Արցախի թատրոնի անցած ճանապարհը չի մնում միայն բանավոր պատմության մեջ։

Արցախի թատերարվեստի վարպետները տարբեր սերունդների մարդիկ էին՝ դերասաններ, ռեժիսորներ, բեմանկարիչներ, թատերագետներ, կազմակերպիչներ։ Նրանց միավորում էր մեկ ընդհանուր հավատարմություն՝ ծառայել բեմին, լեզվին, հանդիսատեսին և Արցախին։ Ու Արցախի թատրոնի պատմությունը նրանց մասին է, ովքեր բեմից խոսեցին ժողովրդի ցավի, արժանապատվության, սիրո, պայքարի և ապրելու կամքի մասին։

Արցախի թատերարվեստի վարպետների կենսագրություններին, դերակատարումներին, բեմադրություններին և պարգևներին առավել մանրամասն կարող եք ծանոթանալ մեր Գրադարանում․ Կարինե Ալավերդյանի «Ստեփանակերտի Վ. Փափազյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի տարեգրությունը. 1932-2023 թթ.» գրքում։