Հարսանիք. հարսանեկան ծիսական համակարգը

Քավորի կենացի ժամանակ․

Սկուտեղի մեջ կարմիր խնձոր են բերում, քավորը կիսում է , ապա մաղթանք հղում.

Էրկու շղարճ ըք՝ մին տը^էռնաք, մինանաք: Ո̈ւրո̈ւր անա անպակաս ինիք^յ:

Հետո խնձորի կտորները միացնում և տալիս է հարս ու փեսային. Սկզբից փեսան իր կտորը մեկնում է հարսին, վերջինս կծում է նրանից, նույնն էլ հարսը՝ իր բաժնի առաջին վայելումը փեսային է հրամցնում, ապա ուտում են ամբողջապես:

Ծնողների կենացի ժամանակ

Առանց տակռէ ծառ չինիլ,

Առանց ծառ, բար չինիլ:

Տակռավ ինիք^յ,

Ծէր տա̈լէրն էլ հազար տը^էռնան

Լօխ ծաղկին, լօխ բար տան:

Հարսի գովք

Հանց ա թօռավ լըվացած ճուղուպուր ինի,

Փէշկավ սիրփած խընձօր ինի,

Հըզէրում հընդրած ա ,

Իմ բըլէս ճօկածն ա:

Վըսկըք^յաք^յուլ տըղա պիրիս, խունձո̈ւրիրէս ախճիգ^յ պիրիս, իմ բըլէս կուռնէն ղըվաթ պիրիս:

Փեսացուին հղվող խոսք.

**_Կ^յարունքըտ միշտ տի վարթավ ինի:

Ըլիք^յ հավադարո/հավատարիմ/:

Ծառըտ ճիրիլ բիդիս, շահէլ-պահէլ բիդիս, վէր բար տա:

Հըզէր ճէղնը տը^էռնաք, ճըղնըրնէտ կանանչ ինի, բարավ կըռացած, կաթուկն էլ փօփ տը^էռած ինի:

Ախճիգ^յը գ^յո̈ւլբա յա, փըսըկէլանը յը^էտը քանդում ըն, նօրը անում: Էն ա սէրուն կ^յօրծած ա, էտ նըխշէրէն զա̈ռ տալն ա մընամ_**,- դիմում են փեսացուին:

Հարսի ծնողներին դիմելիս

Հըրսանէք^յըն ասում, վէր ընօղէն սը^էրտը ճաքէ վէչ. այսպես է ծնող- դուստր բաժանումի ծանրությունը բնութագրել արցախցին:

Բայց և մեծ սրտով պատգամել փեսայի ծնողներին․

Ախճիգ^յը ծը^էրն ա, տարը տուք. հունցը պահիք^յ, ընդի էլ բարը կօտիք^յ:

Աղջկան էլ պատվիրել է ՝

Ճ^յիրիտ փարչը ք^յինի^յիս տանըտ ա, ըխպիրիտ հըղէն էլ բիդի նօր տօնըտ ա:

Հարս ու փեսայի ծնողներին․

-**_Ըշկըրնէտ լո̈ւս ինի, լո̈ւսավ լիգ^յն ինի, փօխն էլ մը^էզ լուխճին ինի:

Աստուծ մինը տըսնըմին շինի_**…

Կյանքը կառուցելու արցախյան աշխարհընկալման մեջ ամուսնությունն ընկալվել է որպես տոհմական, ընտանեկան, հոգևոր և կենսական մեծ անցում։ Այն սկսվում էր մեծերի օրհնությամբ, կապվում էր մահացած հարազատների հիշողությանը, հաստատվում էր հարսանեկան ծեսերով, ամրապնդվում էր օջախի և թոնրի շուրջ, շարունակվում էր ծնունդով և սերնունդների հերթափոխով։ Այս կենսահամակարգում տունն օջախ էր, հարսը՝ օջախի շարունակության կրողն էր, ամուսնական զույգը՝ պտղի, հիշողության և ապագայի կապող օղակը․․․

Ընտանիքի, մայրության և տան գաղափարը

Ի սկզբանե, բնության օրենքի կանխորոշմամբ, մայրն է եղել սերնդի ծնողը, սնողն ու մեծացնողը։ Այրամարդը այդ հոգսերից ազատ է եղել: Բնությամբ էգն է փնտրել արուին և սերունդ ունենալու պահանջով մղվել դեպի նա։ Իսկ արուն իր ահեղագոչ ձայնով և պատրաստակամությամբ միշտ էլ զգացնել է տվել իր գոյությունը։ Այնպես որ, մայրիշխանություն բառը այլ արժեք ունի։ Մայրն իշխել է իր ծնած զավակին նրան սնելու, պաշտպանելու իմաստով և արուի իշխանություն չի ունեցել, քանզի կապն արուի հետ կրել է պարբերական բնույթ։ Ավելի հզոր է եղել արուն, ավելի անկաշկանդ (մորը կաշկանդողը իր ծնունդն է եղել) և ավելի ազատ։ Արուն այդպիսին է եղել ոչ միայն մարդու պարագայում։ Բայց և դարերով մշակված բնազդով մայրն «անձեռնմխելի» է եղել բնության մեջ՝ բնությամբ տարորոշված մայրության շնորհիվ։ Մայրը սերնդին պաշտպանելու համար լարել է բոլոր ջանքերը, դարձել առավել ուժեղ և երբեմն նաև ավելի վտանգավոր։ Կենդանիների էգն ավելի վտանգավոր է ոչ միայն իր զավակին պաշտպանելու բնազդով, այլև նրան(ինչ ճիգով ու հնարով էլ լինի) սնունդ հասցնելու առումով։

Որդին մորից է սովորել լեզուն և հաղորդակցության մյուս միջոցները։ Դրանով են արդարանում մայրենի լեզու, մայրական խոսք կապակցությունների իմաստները։ Հոր և որդու միջև հարազատություն չի եղել։ Մարդ-արուն ընտանիքին կապվելուց հետո խախտվել է նրա ազատ կենցաղը, և հետզհետե նոր պարտականություններ են ծանրացել նրա ուսերին։

Ամուսնությունից առաջ համաձայնություն ստանալու կարգը

1․Հարսանիքի, նշանի արարողություններից առաջ երկու կողմի ազգի նահապետների համաձայնությունն են առնում ամուսնացողները։

2․Ամուսնացողներն այցելում են երկու ընտանիքների մեծերին (պապ, տատ) և ստանում նրանց համաձայնությունն ու օրհնությունը։

Մահացած հարազատների և նախնիների հետ կապված սովորույթներ

1․Այցելում են մահացած ծնողների գերեզմանին, լացում են, սգում... «Հայր (կամ մայր), ամուսնանում եմ» և տալիս է իր նշանածի անուն-ազգանունը, հայտնում հարսանիքի օրը, պատմում դժվարությունների, հաջողությունների մասին։

2․Այցելում են երիտասարդ տարիքում մահացած ազգականների, հարազատների գերեզմանին, ծաղիկներ դնում, ներում են հայցում իր բացակայությամբ ամուսնանալու, ուրախ արարողությունների համար և խնդրում են բարի աչքերով նայել ամուսնությանը և իր (իրենց) չապրած կյանքը բաշխել նրանց սերունդներին։

3. Ամուսնացողների հարազատներից մեկը գալիս, շամփուր է տնկում նոր մահացած հարազատի, ազգակցի, մտերիմի գերեզմանին, որ չարը խափանվի։ «Առնում են» մահացածի հայացքը, որ հետ չնայի, և ուրախությանը սուգ չխառնի։

Հարսանեկան ծես․ նորահարսի մուտքը

Հարսանիքին հարս ու փեսայի առաջ տարբեր պտուղներով լեցուն սինի էին դնում. «Տուք էլ ճուճուփվիք, ճըռաքվիք էս սինուն նըման»։ Մեղրախորիսխ էին դնում. «Ո̈ւրո̈ւր հը^էտէ քախծըր ինիք^յ էս մը^էղրէն նըման, ո̈ւրո̈ւր անա վեչ քուշտանաք»։

Խառնում էին թութ ու ընկույզ, խնձորածառ էին պատրաստում՝ տարբեր մեծության ու գեղեցկության պտուղներով. «Ծըզանա միշտ անպակաս ընի»։

Հարսանիքի ժամանակ նույն ճանապարհով երկու անգամ հարսին չէին տանում, չար աչքից շեղում էին։

Ամուսնական տան շեմը մտնելիս կավաման էին դնում հարսի ոտքի տակ և ստիպում, որ կոտրի․ «Որ ազատ զգաս դու այս տանը, ինչպես տանտեր»։ Մայրը (սկեսուրը) համբուրում է հարս ու փեսայի ճակատը, կտրում խնձորը, բաժանում երկու մասի, նորից միացնում. «Մին տը^էռնաք»։

Նորապսակների գլխատակին առաջին գիշերից յոթ օր շարունակ պողպատե իրեր էին դնում՝ «չարքահալած են»։

Նորապսակների գլխավերևից «ծիյավուր-շընըհավուր» գորգ էին կախում, որ իրար հավատարիմ լինեն («Ըլիք^յ հավադարօ»)։ Իսկ ավելի ուշ շրջանում գորգին բամբակով գրում էին՝ Սեր և միություն։

Հարսը տանում էին մատակի վրա։

Տուն գնալու առաջին օրը հարսի գիրկն էին տալիս տղա երեխա. «Ըռչինակը տղա ընի»։

Տըշտըքիրանքը նորահարսին չեն տալիս ուտելու․ նորահարսը թերմացք չի ուտի։ Արգելվում է նրան հաց թխելը, թոնրի վրա կորանալը, մինչև քառասունքը լրանալը մեռելատուն գնալը։

«Նօր հարթնանը սըրտո̈ւզիլիք^յը տը^էղաց կանին՝ հանցու վըսկըք^յա¨քո¨ւլ տըղա պիրի, խընձուրիրէս ախճիգ^յ»։

Նորահարսը ճիրավը շըքըռէլ չի։

Ծննդաբերությունը մոտենալիս՝ տանն ինչքան քըշկօռ(հանգույց) կա, յէտ ըն անում։ Որքան պռատ, թլփատ, ճաքած ամանեղեն կա, կոտրում են, որ պտուղն առողջ լինի, իսկ ծննդաբերությունը՝ հաջող։

Կ^յա, կ^յա, վըսկըք^յա¨քո¨ւլ տըղա կ^յա,– մտքում և բարձրաձայն ասում է նորահարսը։ Ծանր ծննդաբերության պահին, երբ հարսը գալարվում է ցավից, մոռանում է ոսկեթել տղայի մասին և ասում է. «Ախճիկ կ^յա՝ ճէլլի կ^յա, ճէլլի կ^յա»։

Երեխան ծնվելիս տան եղած բոլոր կաթսաները ջրով լցնում են, մեջները ասեղ, բիզ, մկրատ, խարտոց, պողպատյա դանակ էին դնում, որ քաջքերը նրանց կրակե ուժից կոտորվեն, և երեխան քառասունքը անվնաս բոլորի։ Ասեղը շուլալում էին ծըմըթկան (ծննդաբերած) հարսի կրծքին և թողնում մինչև քառասունքը լրելը։

Տանը հում միս չէին պահում։

Քառասունքի վերջին մայրը երեխային լողացնում է (սկեսրոջ օգնությամբ), ինքն էլ է լողանում (լողացնում է սկեսուրը)։

Երեխայի ծննդյան պահից մինչև քառասուն օրվա վերջը կոչվում է «Չըրքակօխ»։ «Խուխէն քառասունքը անց ա կը^էնում, չըրքակօխն էլ անց ա կը^էնում»։

Համբույրը որպես օրհնառություն

Նորապսակները գնում էին թոնիր, համբուրում նրա քարերը, երեսները դարձնում դեպի արևելք և այդպես մնում մեկ-երկու րոպե։

Աղջիկը, հայրական տունը թողնելիս, համբուրում է օջախի քարը, համբուրում է նաև ամուսնական տան օջախի քարը, շեմքի սրբատաշ քարը, սկեսրոջ ձեռքը կամ փեշը։

Բացառիկ դեպքերի սովորույթներ

Երիտասարդ հասակում մահացած եղբոր կնոջը առնում է չամուսնացած եղբայրը՝ որպես հարգանքի տուրք վաղամեռիկ հարազատին և իրենց օջախի շեմից ներս մտած հարսին։ Սա կատարվում է միայն երկուսի համաձայնության հաշվառումով։

Առևանգմամբ ամուսնությունը թշնամաբար չեն ընդունում։ Խնամիների հաշտությունը կայանում էր մինչև մեկ շաբաթ լրանալը։ Այնուհետև պսակը կատարվում էր ընդունված կարգով։

Երկրորդ անգամ ամուսնացողի համար հարսանեկան արարողությունն արգելված էր ավանդույթով։ Իսկ եթե, այնուամենայնիվ, արվում էր, քահանան չէր ներկայանում, պսակը չէր օծվում։ Երկրորդ հավաքը կոչվում էր հացուտիք. ասվում էր նաև հացպուկի։ («Սա հըրսանէք^յ չի, հացուտիք ա», «Հինչ հըրսանէք^յ, մին փօր հաց պուկը^էցէնք^յ»)։

Խնամիական հարաբերությունների կառուցում

Հարսանիքից առաջ՝ խնամիներից ով շուտ է հաց թխում, մյուս խնամուն թարմ հաց է ուղարկում, մի սա¨ք հաց (տաս-տասներկու)՝ որպես թաժահ հաց։

Հարսանեկան արարողությունից առաջ, կարմիր և կանաչ, ծիածանագույն շորակտորներով ու պաստառներով զարդարում էին տան ճակատն ու մուտքը, և դա կոչվում էր «կընընչկ^յա¨րմո¨ւրը կապէլ»։

Սահմանում

Կինը պետք է ջահել լիներ ամուսնուց, առնվազն 10-15 տարվա տարբերությամբ, որ կարողանա նրա վերջին օրերին (տարիներին), ծերության շրջանում պահի, խնամի նրան։ Ըստ հնագույն սովորության՝ դժբախտ է այն այրը, որ կնոջից ուշ է մահանում։ Կինը կարող է ամուսնու բացակայությամբ իրեն պարտակել, իսկ ամուսինը չի կարող թեկուզ հարսի ու տղայի հովանավորությամբ։ Դժվար է ծերունու համար հարսի խնամակալության տակ ապրել։ Հիվանդ ու ծեր մարդուն միայն ու միայն հարազատ դարձած կինը կարող է հասկանալ, տանել ու ծառայել։ Ուրիշ ոչ ոք։ Պառավ մարթին պահէլը հարթնու պէն չի։ Կընգանը պահած էշին էլ, հարթնանը պահած պատրօնէն էլ...

Աղջիկ ուզելու ավանդույթը արցախահայոց շրջանում(Վարանդայում)

Հարսնացուի ընտրության խնդրում երիտասարդը շատ փոքր ձայն ունի. դա առավելապես պատկանում է մորը և հորը: Հազիվ է պատահում, որ մի երիտասարդ ամուսնանա իր ծնողների չուզած աղջկա հետ, մինչդեռ աղջիկներն ավելի հաճախ փախչում են իրենց սիրելիների հետ, եթե իրենց ծնողները հակառակ են լինում իրենց միության:

Սրա պատճառն այն է, որ երիտասարդները, առանձին, ինքնուրույն կյանք չունելալով և տնտեսապես կախված լինելով հորից, չեն համարձակվում նրա կամքին հակառակ գնալու: Աղջիկն առնել-փախցնելուց հետո նրանք հազիվ կարողանում են մի ամիս անց կացնել այս կամ այն բարեկամի տանը, այնուհետև կամա-ակամա ստիպված են վերադառնալու իրենց տուն, որովհետև սեփական հող, դրամագլուխ չունեն և բանվորական կյանքն էլ, մանավանդ ձմռանը, գոյություն չունի Վարանդայում:

Այսպես ուրեմն, երբ ծնողներն ընտրում են մի աղջիկ՝ առավելապես նրա ընտանիքի և մանավանդ մոր բարոյական հատկություները նկատի ունենալով, մի կնոջ ուղարկում են աղջկա մոր մոտ խնամախոսության: Այդ կինը, գովելով երիտասարդի ընտանիքը, օջախը և երիտասարդի աշխատասիրությունն ու կտրիճությունը, «կադրիէլ (կատարյալ) ռաշիդ (քաջ) տըղա յա», առաջարկում է տալ աղջիկը նրան:

Աղջկա մայրը ժամանակ է խնդրում՝ ամուսնու և մանավանդ իր եղբոր հետ խորհրդակցելու` խոստանալով աշխատել հաջողեցնելու: Մի քանի օրից աղջկա մայրը հայտնում է իր համաձայնությունը և կամ մերժում:

Համաձայնության դեպքում ամուսնացող երիտասարդը իր եղբոր կնոջ հետ, առնելով մի հասարակ, 20-60 կոպեկանոց մատանի, գնում է աղջկա տունը: Փոքր-ինչ խոսակցությունից հետո աղջիկը, իր երեսը քողով ծածկած, թեյ է բերում: Երիտասարդի հետ եկած կինը աշխատում է բանալ աղջկա երեսը և տեսնել նրա գեղեցկությունը, ապա համբուրում է ճակատից և բերած մատանին դնում մատը: Այս ծեսը բարբառով «բէհ (առհավատչյա) տանէլ» է կոչվում:

Հետո ընթրիք են տալիս ու մի-մի զույգ գուլպա նվիրում փեսացուին ու կնոջը, որոնք, որոշելով նշանադրության օրը, վերադառնում են տուն:

Նշանադրությունը գլխավորապես տեղի է ունենում մեծ պասին, իսկ հարսանիքը՝ Նավասարդից մինչև մեծ պաս և առավելապես՝ Բարեկենդանին:

Հարսանիքի պատրաստությունն սկսվում է չորեքշաբթի՝ տղայի, իսկ հինգշաբթի՝ աղջկա տանը:

Հարսանիքն իսկապես տևում է յոթ օր՝ չորեքշաբթի օրից մինչև երեքշաբթի, միայն բուն հարսանիքը կատարվում է երեք օրվա ընթացքում՝ ուրբաթ, շաբաթ և կիրակի: Այս օրերն անելու գլխավոր պատճառն այն է, որ նախ՝ ուրբաթ օրը, պասի կերակրեր մատուցանելով, ավելի քիչ կծախսեն, և երկրորդ՝ «կանչը» կընկնի կիրակի օրը, երբ գյուղացիները, բոլորովին ազատ լինելով, ավելի մեծ թվով կհավաքվեն:

Նըշընտիրիք^յ

Որոշված օրն առավոտյան փեսացուի տնից ուղարկում են աղջկա տունը մի ոչխար (եթե միայն հարուստ են)՝ ճակատը սպիտակ և կարմիր ներկած, պոզերից և վզից խնձորներ և ընկույզի շարուկ ձգված, մի շիշ օղի, մի թունգի գինի, մրգեղեն և շաքարեղեն: Սրանք տանողը ստանում է 40-80 կոպեկ նվեր և հյուրասիրվում:

Երեկոյան թե՛ տղայի և թե՛ աղջկա ծնողները հրավիրում են իրենց տղամարդ բարեկամներին: Տղայի տանը հրավիրվում է նախ քահանան, քավորը և տանուտերը: Մի-մի բաժակ օղի խմելուց հետո առաջ են բերում մի խնձոր՝ մեջը արծաթյա կամ ոսկյա մատանի և տան կանանց կողմից մի քանի աբասի խրած: Քահանան առնում է խնձորը, շնորհավորում, մի աբասի էլ ինքը մեջը խրում և տալիս իր մոտ նստողին: Սա ևս մի աբասի է խրում՝ նույն կերպ շնորհավորելով: Երբ խնձորը, պտույտ գործելով, աբասիներով լցվում է, դնում են մի չարղաթի(մետաքսյա գլխաշորի) մեջ երկու զույգ կանաչ-կարմիր քոշերի(երեսը կիսով չափ բաց կոշիկ) հետ, որոնցից մի զույգը հարսնացուի, իսկ մյուսը նրա մոր համար է լինում, և կապում:

Այս ժամանակ աղջկա տնից մի տղա է գալիս և հրավիրում նրանց բոլորին աղջկա տունը: Անմիջապես բոլորը վեր են կենում, ծերունիները վերադառնում են իրենց տուն, իսկ մյուսները գնում են աղջկա տունը: Փեսացուն չի գնում հարսնացուի տունը: Երբ հասնում են հարսնացուի տանը, տնեցիներն ընդառաջ են գալիս և սիրով ընդունում: — Ծէր վըննըկ^յալիք^յը պարի ինի,- ասում է հարսնացուի մայրը փեսացուի մորը,- օրախ պարիկամ ինիք^յ: —Յէկալ ընք ծէր ուջաղան մին հափուռ վը^էղ յօր օնինք^յ,- պատասխանում է փեսացուի մայրը,-աստուծ տա անփէշման ինինք^յ: Մէր ջա̈հիլնէրէն կապըն էլ էրկան ինի:

Հետո մտնում են ղարադամը և նստում օջախի շուրջը։ Անմիջապես թեյ են մատուցում և հետո հաց փռում: Այս ժամանակ տղայի հայրը դառնում է քահանային և ասում.

—Ա´ դեր, կարգի, պատարագի իլիս, պէր մէր հարթնացուն՝ մին ուրախանանք, գիդ^յո̈ւմ ըմ, վէր մէր խընամէն կ^յա̈րմո̈ւր կ^յինի շատ օնէ, կօտինք^յ, կըխմինք^յ, ք^յէփ կանինք^յ:

Իսկույն մի կնոջ առաջնորդությամբ հարսնացուն, երեսը մինչև գոտին չարղաթով ծածկված, գալիս է և կանգնում քահանայի մոտ: Այս ժամանակ մի սկուտեղի մեջ մրգեղեն, մի քանի մոմ, մի քանի խնձոր և նշանի մատանին դրած՝ մոտեցնում են քահանային: Քահանան օրհնում է այս և վերցնում տալիս փեսացուին: Սա էլ այն անցկացնում է հարսնացուի մատանեմատը: Այս միջոցին ման են ածում սկուտեղը, և հյուրերը, շնորհավորելով ու բարեմաղթություններ անելով, մի-մի բաժակ գինի կամ օղի են խմում, շաքարեղենից ուտում և մի-մի արծաթյա քսան կամ տասնևհինգ կոպեկանոց խրում խնձորի մեջ: Այս փողերը, որ տեղական բարբառով «հարթնէնը տըված թաս» են կոչվում, պատկանում են հարսնացուին, և մոտավորապես 3-8 ռուբլու է հասնում, որից տալիս են քահանային՝ 50 կոպ.- մի ռուբլի, և 30-50 կոպ.՝ հարսը առաջ բերող կնոջը:

Սրանից հետո սկսում են հաց ուտել: Մատուցում են խորոված, խաշու (մսով եփած ջրալի կերակուր) և ճ^յա̈շ (փլավ)՝ եփած հավը վրան: Մինչև առավոտ քեֆ են անում, ուտում, պարում, շատ անգամ էլ կռվում և լուսաբացին ցրվում տները:

Մյուս օրը աղջկա տնից ուղարկում են տղայի տունը մի շիշ օղի, մի թունգի գինի, մի եփած հավ, 3-5 զույգ էլ լավ գուլպա:

Այն դեպքերում, երբ փեսացուն նշանդրեքի երեկոյին աղջկա տունը չի գնում, աղջկան էլ առաջ չեն բերում, այլ աղջկա մայրը տանում ձգում է նրա գլխին օրհնած չարղաթը և մատանին անցկացնում մատը:

Պատահում էլ է, որ երիտասարդը գյուղից անգամ բացակա է լինում, և ծնողները մինչև անգամ առանց նրան հարցնելու նշանում են իրենց ընտրած աղջկա հետ: Երբեմն էլ երիտասարդի բացակայության ժամանակ նրա գդակը` փափախն են տանում և նրա հետ նշանադրում:

Ավելորդ է ասել, որ քահանաներն, անգամ մի առանձին նշանակություն չտալով նշանվողների փոխադարձ համաձայնության, չեն էլ հարցնում, թե նրանք համաձա՞յն են:

Նշանադրության երկրորդ օրը փեսացուն հոր կարգադրությամբ պատրաստություն է տեսնում՝ գնալ հարսնացուին տեսնելու: Առնում է մի փոքրիկ հայելի, մի փոքրիկ դանակ, մի մատնոց, մի ասղաման և մի քանի ֆունտ մրգեղեն (չամիչ և տկողին): Մայրը կապում է այս բոլորը մի թաշկինակում: Գիշերը ուշ, երբ բոլորը քնած են լինում, երիտասարդը վերցնում է այդ թաշկինակը և զգուշությամբ գնում աներանց տուն: Եթե փողոցում նրան տեսնեն, կբռնեն և կթակեն, մինչև որ նրանից մի ընծա չստանան:

Այսպես գաղտագողի նա հասնում է իր հարսնացուի տունը և կամացուկ մի փոքրիկ քար ձգում երդիկից․ սա նրա այցետոմսն է, որ ուղարկում է զոքանչին: Երբ այս միջոցը չի օգնում, նա մի հարևան կին է ուղարկում իմաց տալու: Վերջապես զոքանչը կամացուկ բաց է անում դուռը և ընդունում փեսացուին: Այս ժամանակ բոլորը, եթե ոչ քնած, գոնե այդպես են ձևացնում:

Անմիջապես մի հավ են մորթում և փլավ պատրաստում: Փեսան նստում է միայնակ ընթրելու, զոքանչն էլ մի քիչ հետո նստում է մոտը և սկսում գովել իր աղջկան: Տղան աչքերը գետին ձգած պատասխանում է այս գովասանքներին. «Դէ վէր իմ ապէր հավան ա կացալ, յէս հինչ ը՞մ ըսըլական, յէս լ^յհա հավան ըմ, հավան»:

Հետո մայրը գնում բերում է աղջիկը: Տղան կամ մատանի է դնում մատը և կամ մի ռուբլի փող նվիրում: Մի քիչ հետո մի զույգ գուլպա նվեր է ստանում և վերադառնում տուն: Մյուս օրը տղայի մայրը հարցնում է տղային, թե հավանե՞ց աղջկան, սա էլ կարմրելով պատասխանում է. —Դէ յէս տը^էսէ վուչ ո̈ւրա̈ն, ամմա մարը շատ թա̈րիփ ըրավ, դէ վէր տու, ապէրը հավան ըք կացալ, օզալ^յ ըք` հինչ բի՞դի ասիմ:

Նշանադրությունից հետո տղայի բարեկամները գնում շնորհավորում են աղջկա ծնողներին և մի-մի ընծա տալիս հարսնացուին, որ բաղկացած է լինում մատանիներից, ասղամանից, հայելուց, օճառից և այլն: Տնեցիները նրանց լավ հյուրասիրում և մի զույգ գուլպա նվեր են տալիս:

Պատահում է, որ մի քանի հոգի միասին են գնում: Այս դեպքերում մի բաժակի մեջ գինի են լցնում և «Աստուծ շունուրհավուր անէ» ասելով՝ միմյանց տալիս ու մի-մի քսան կոպեկանոց ձգում մեջը: Հետո այս բաժակը ուղարկում են հարսնացուին, որ թափում է գինին, վերցնում դրամները, նորից գինի լցնում և բաժակի վրա մի խնձոր դրած՝ վերադարձնում: Այսպիսով, նա հայտնում է իր շնորհակալությունը: