Ավանդական արհեստներ և վարպետության ավանդույթներ

Այս բաժինը ներկայացնում է ավանդական արհեստների ձևավորումն ու փոխանցման մեխանիզմները՝ նյութերի, գործիքների և տեխնիկական պայմանների նկարագրություններով։ Այն ընդգրկում է արտադրական մշակույթի և կիրառական արվեստի ձևերը՝ գորգագործություն, ասեղնագործություն, զգեստ և զարդարանքի, ինչպես նաև քարարվեստի ու խաչքարագործության, կերպարվեստի, ձեռագրարվեստի ու կավագործության վարպետության օրինակներ՝ ներկայացված նկարագրերով, նմուշներով, լուսանկարներով և տեսանյութերով։ Լրացնելու հնարավորություն դաշտը միշտ բաց է՝ ձեր ներգրավմամբ նոր նմուշներ ու տվյալներ ավելացնելու, տարածաշրջանային հնարավոր բոլոր տարբերակները փաստագրելու համար։

Լավաշը շօնն էլ ա օտում, պանէրը մաչին պըտատէլը չի գ^յո̈ւդում:

Ենթաբաժիններ

Ավանդական արհեստներ և կիրառական արվեստ

ԱՎԱՆԴԱԿԱՆ ԱՐՀԵՍՏՆԵՐՆ ՈՒ ԿԻՐԱՌԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏԸ արցախցու կյանքի ու ժամանակի մեջ հյուսված կենդանի հիշողություն են՝ ձեռքի շարժման, նյութի շնչի և մարդու ներաշխարհի ներդաշնակ համաձուլվածք։ Յուրաքանչյուր շարժում, գիծ, գույն ու ձև ծնվում են ոչ միայն սովորույթի ու վարպետության, այլև հավատքի, փորձի ու ժառանգական գիտելիքի խորքից՝ դառնալով անտեսանելի կապ անցյալի և ներկայի միջև։

Քարի, փայտի, մետաղի, կավի ու թելի հետ երկխոսության մեջ ձևավորվում է մի աշխարհ, որտեղ նյութը խոսում է, իսկ վարպետը լսում ու փոխանցում է նրա գաղտնիքները։ Ձեռագրի նուրբ գծերից մինչև խաչքարի փորագրություն, գորգի զարդանախշերից մինչև զարդարվեստի փայլ՝ ամենը խորհրդանշանների լեզու է, որը ընկալելի է դառնում սրտով ու հոգով տեսնել կարողացողին։

Այս ժառանգությունը չի սահմանափակվում տարածքով, թեպետ իր մեջ կրում է տարածքի հիշողության կոդերը․ այն շարունակվում է ձեռքի քնքշանքով, շարժման ռիթմում և սերնդեսերունդ փոխանցվող փորձառությամբ։ Այստեղ վարպետությունը դառնում է պատմելու ձև, իսկ յուրաքանչյուր ստեղծագործություն՝ ինքնության մի մասնիկ։ Այս ենթաբաժինը կօգնի զգալու, բացահայտելու և վերապրելու այն ներքին աշխարհը, որտեղ արհեստը վերածվում է արվեստի, իսկ արվեստը՝ ժառանգության։ Հնուց ի վեր Արցախում տարածված էին տարբեր արհեստներ: Տարբեր բնակավայրերում գործող արհեստավորները՝ որմնադիրները (բա̈ննահ), հյուսները (դո̈ւլգ^յա̈ր), դարբինները (դա̈մո̈ւրչի), պայտարները (նալբա̈նդ), տակառագործները (բօնդուր), կլեկչիները (ղըլէչի), համետագործները (փալանդո̈ւզ), դերձակները (դա̈րզի), սափրիչները (դա̈լլաք), կոշկակարները (սապօժնիգ^յ), կարպետագործները ևն, մեծ անուն ունեին, նրանք ապահովում էին թե՛ իրենց, թե՛ հարևան գյուղե րի բնակիչների պահանջները, իսկ շատերը` նաև մեկնում արտագնա աշխատանքի: Արհեստավորների մեծ մասն ունենում է աշակերտ (շագ^յէրդ): 19-րդ դարի վերջերին-20-րդ դարի սկզբներին իր արհեստավորներով առանձնապես հռչակված էր Շուշի քաղաքը:

Ղարաբաղցէն մըղըրաճա̈նջ^յ ա՝ խարտը կուրցըրած։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 1․Լալայան Ե., Երկեր հինգ հատորով, Երևան, 1988, հ.2, էջ 82-85։ 2․Աբրահամյան Ե., Մեծ Թաղեր, Ստեփանակերտ, 2009, էջ 246-262։ 3․Тер-Саркисянц А., Армяне Нагорного Карабаха. История. Культура. Традиции, Москва, 2015, էջ 591: 4․ Мкртчян А., Общественный быт армян Нагоного Карабаха (вторая половина XIX– начало XX в.), Ереван, 2010, 168 с.

Ավելի մանրամասն գիտական աղբյուրները ՝ տե՛ս մեր Գրադարանի, Արցախի ժողովրդագիտություն մատենաշարը, հ 1-6 և թեմատիկ շարքը։